Przy szkoleniach BHP dla wielu pracowników sama nazwa stanowiska nie wystarcza, by połączyć ich w jedną grupę. O prawidłowym przypisaniu decydują rzeczywiście wykonywane obowiązki, warunki pracy i zagrożenia, a dopiero na tej podstawie można planować sesje dla różnych zmian i oddziałów oraz kontrolować dokumentację.
Jak podzielić pracowników na grupy według stanowisk, warunków i zagrożeń
Podział pracowników na grupy szkoleniowe powinien wynikać z rzeczywiście wykonywanej pracy, warunków jej wykonywania i występujących zagrożeń. Sama nazwa stanowiska ani przynależność do działu nie przesądzają o kwalifikacji. W przepisach dotyczących szkoleń okresowych wyróżnia się sześć grup:
- pracodawcy i osoby kierujące pracownikami,
- pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych,
- pracownicy inżynieryjno-techniczni,
- pracownicy służby BHP oraz osoby wykonujące jej zadania,
- pracownicy administracyjno-biurowi,
- pozostali pracownicy narażeni na czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne albo odpowiedzialni za sprawy BHP.
Przed przypisaniem osoby do grupy trzeba sprawdzić jej codzienne obowiązki. Pracownik określany jako „specjalista” może wykonywać zadania biurowe, techniczne albo kierować pracą na stanowiskach, na których występują zagrożenia. Podobna nazwa stanowiska nie oznacza identycznych warunków w różnych oddziałach. O kwalifikacji decydują więc przede wszystkim rzeczywiste czynności, miejsce pracy i zagrożenia.
Przydatnym narzędziem jest rejestr pracowników zawierający stanowisko, zakres obowiązków, historię szkoleń, daty oraz potrzebne dokumenty. Pracodawca odpowiada za prawidłową kwalifikację stanowisk, dlatego przypisanie do grupy powinno uwzględniać realne warunki pracy. Szkolenie wstępne trzeba przeprowadzić przed dopuszczeniem do pracy; nie powinno być odkładane do wspólnej sesji szkolenia okresowego.
Przed planowaniem wspólnego szkolenia warto dla każdej osoby lub stanowiska ustalić:
- faktycznie wykonywane czynności,
- miejsce i warunki ich wykonywania,
- występujące zagrożenia oraz czynniki szkodliwe lub uciążliwe,
- zakres odpowiedzialności za bezpieczeństwo i higienę pracy,
- czy chodzi o szkolenie wstępne, czy okresowe.
Dlaczego sama nazwa stanowiska ani lokalizacja nie wystarczają do kwalifikacji
Sam zapis w umowie lub systemie kadrowym nie pokazuje jeszcze, jak wygląda praca wykonywana przez daną osobę. Ta sama nazwa stanowiska może oznaczać inne obowiązki, wyposażenie i poziom odpowiedzialności w zależności od oddziału. Pracownik określany jako „specjalista” może wykonywać zadania wyłącznie biurowe, obsługiwać urządzenia techniczne albo pracować w miejscu, w którym występują dodatkowe zagrożenia.
Przy kwalifikowaniu do wspólnego szkolenia trzeba porównać przede wszystkim faktyczne czynności, warunki pracy i wykorzystywane wyposażenie. Różnice między lokalizacjami mogą dotyczyć obecności określonych urządzeń, procesów technologicznych, substancji oraz czynników fizycznych, chemicznych, biologicznych lub psychospołecznych. Nawet podobnie opisany zakres obowiązków nie oznacza więc identycznych zagrożeń.
O wspólnym szkoleniu nie powinno decydować wyłącznie to, że pracownicy mają identyczną nazwę stanowiska albo należą do tego samego działu. Można ich połączyć wtedy, gdy rzeczywiste obowiązki, wyposażenie i warunki pracy pozwalają na omówienie wspólnego zakresu zagadnień. W przeciwnym razie sama etykieta stanowiska może prowadzić do pominięcia zagrożeń występujących w konkretnej lokalizacji.
Pomocą jest rejestr pracowników, który poza nazwą stanowiska powinien odzwierciedlać zakres obowiązków, miejsce pracy oraz historię szkoleń. Taki zapis ułatwia sprawdzenie, czy dana osoba została przypisana do właściwej grupy, a także wychwycenie zmian w obowiązkach lub warunkach pracy.
Jak dopasować program i formę szkolenia do każdej grupy
Po ustaleniu, że pracownicy wykonują zadania w porównywalnych warunkach, trzeba dobrać program do ramowych wymagań właściwej grupy oraz do rzeczywistych zagrożeń na stanowiskach. Jeden ogólny materiał nie zastępuje odrębnych programów tam, gdzie różnią się czynności, wyposażenie lub warunki pracy.
Najpierw trzeba rozstrzygnąć, czy dana osoba ma odbyć szkolenie wstępne, czy szkolenie okresowe. Wstępne odbywa się przed dopuszczeniem do pracy. Okresowe służy aktualizacji wiedzy i wymaga właściwego programu, formy oraz terminu. Nie można zastąpić szkolenia wstępnego późniejszym szkoleniem zbiorowym zaplanowanym dla całej organizacji.
Forma szkolenia powinna wynikać z przypisanej grupy oraz zakresu tematycznego. W przypadku grup, dla których jest to dopuszczalne, można wykorzystać samokształcenie kierowane obejmujące materiały do nauki, konsultacje z wykładowcą i właściwe zakończenie szkolenia. E-learning lub inna forma zdalna nie będzie jednak odpowiednia dla każdego stanowiska, zwłaszcza gdy program powinien uwzględniać konkretne warunki pracy.
Przed realizacją programu warto skonsultować jego zakres z osobami znającymi organizację pracy i występujące zagrożenia oraz sprawdzić, czy wspólna forma nadal odpowiada wszystkim uczestnikom. Po zakończeniu szkolenia należy przeprowadzić wymagany egzamin, potwierdzić ukończenie i zachować dokumentację. Przy przygotowywaniu zlecenia lub zamówienia szkolenia BHP dla pracowników trzeba więc wskazać właściwe grupy, oczekiwany program i dopuszczalną formę.
Kiedy zastosować instruktaż stanowiskowy, szkolenie okresowe lub samokształcenie kierowane
Trzy formy szkolenia odpowiadają różnym sytuacjom i nie powinny być traktowane zamiennie. Instruktaż stanowiskowy wiąże się bezpośrednio z wykonywaną pracą, wyposażeniem, organizacją stanowiska i występującymi na nim zagrożeniami. Szkolenie okresowe dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych odbywa się w tej formie, a nie jako sam e-learning.
Szkolenie okresowe służy aktualizacji wiedzy właściwej dla danej grupy pracowników. Może być prowadzone w formie kursu, seminarium albo — dla grup, dla których jest to dopuszczalne — samokształcenia kierowanego. Nie należy utożsamiać go z samym dostępem do platformy. Szkolenie okresowe kończy się egzaminem zgodnym z właściwymi wymaganiami.
Samokształcenie kierowane polega na samodzielnej nauce z wykorzystaniem przygotowanych materiałów, przy zapewnieniu konsultacji z wykładowcą i właściwego zakończenia szkolenia. Forma online może być wykorzystana dla właściwych grup, między innymi pracodawców, osób kierujących pracownikami czy pracowników administracyjno-biurowych, jeśli odpowiada temu zakres obowiązków i warunki pracy.
| Forma | Kiedy ją rozważyć | Najważniejsze zastrzeżenie |
|---|---|---|
| Instruktaż stanowiskowy | Gdy pracownik musi poznać zasady bezpiecznej pracy na konkretnym stanowisku | W przypadku stanowisk robotniczych szkolenie okresowe wymaga instruktażu, a nie samego e-learningu |
| Szkolenie okresowe | Gdy trzeba odświeżyć wiedzę właściwą dla danej grupy | Forma i program muszą odpowiadać przypisanej grupie pracowników |
| Samokształcenie kierowane | Gdy dana grupa może uczyć się samodzielnie z wykorzystaniem materiałów i konsultacji | Samo aktywowanie konta nie jest zaliczeniem szkolenia |
Jak ułożyć harmonogram szkoleń dla zmian, urlopów i wielu oddziałów
Harmonogram szkoleń dla wielu pracowników najlepiej budować na aktualnym rejestrze uwzględniającym grupy, oddziały, systemy zmianowe, nieobecności oraz terminy graniczne. Daty należy planować z wyprzedzeniem, tak aby objąć wszystkie osoby i pozostawić rezerwę na uzupełnienia lub poprawki.
Przy pracy zmianowej sesje trzeba rozdzielić na terminy odpowiadające poszczególnym zmianom. Szkolenie odbywa się w czasie pracy i na koszt pracodawcy, także wtedy, gdy jest prowadzone online. Przy samokształceniu kierowanym materiał można podzielić na kilka sesji, z uwzględnieniem czasu na naukę, konsultacje i egzamin.
- Wyznacz terminy graniczne dla każdej grupy i sprawdź, ile czasu pozostaje do ich upływu.
- Dopasuj sesje do grafików, planując osobne terminy dla zmian oraz, w razie potrzeby, dla poszczególnych oddziałów.
- Uwzględnij urlopy i inne nieobecności, zamiast zakładać udział wszystkich pracowników w jednym terminie.
- Uwzględnij czas na naukę, konsultacje i egzamin, jeśli program obejmuje samodzielną pracę z materiałami.
- Dodaj bufor na uzupełnienia i poprawki, aby nie trzeba było układać całego harmonogramu od początku.
W firmie rozproszonej plan powinien wskazywać datę, godzinę, oddział, grupę, prowadzącego i sposób udziału. Przed jego zatwierdzeniem trzeba sprawdzić, czy w każdej lokalizacji zapewniono warunki do przeprowadzenia właściwej części szkolenia.
Jak zorganizować egzaminy oraz kompletować zaświadczenia i rejestry
Egzamin okresowy jest odrębnym etapem weryfikacji wykonania programu. Sama aktywacja konta, obecność na platformie ani dostęp do materiałów nie oznaczają zaliczenia. Przed egzaminem trzeba sprawdzić dane uczestników, aby dokumenty zostały wystawione prawidłowo.
Po pozytywnym wyniku organizator wydaje zaświadczenie o ukończeniu szkolenia według właściwego wzoru. Zaświadczenie dołącza się do akt osobowych pracownika, a rejestr aktualizuje o informację o zaświadczeniu i terminie kolejnego szkolenia. Dokumenty elektroniczne należy dołączyć lub zarchiwizować zgodnie z wymaganiami, tak aby pozostawały dostępne.
- Zweryfikuj dane przed egzaminem – lista uczestników powinna zawierać tylko informacje potrzebne do organizacji i dokumentowania szkolenia.
- Odnotuj wynik egzaminu – dokumentacja powinna wskazywać uczestnika oraz rezultat weryfikacji.
- Wydaj zaświadczenie po zaliczeniu – dokument powinien odpowiadać właściwemu wzorowi i dotyczyć konkretnego uczestnika.
- Dołącz zaświadczenie do akt osobowych – nie pozostawiaj potwierdzenia wyłącznie u organizatora.
- Uzupełnij rejestr – wpisz informację o zaświadczeniu oraz terminie kolejnego szkolenia.
- Chroń informacje – ogranicz zakres danych uczestników do wymaganego minimum.
Aktualne zaświadczenie może w określonych warunkach uzasadniać zwolnienie z pierwszego szkolenia okresowego. Można to ocenić dopiero po sprawdzeniu zakresu dokumentu i warunków, w których został wydany.
Jak zweryfikować organizatora zewnętrznego i przygotować zlecenie szkolenia
Ocenę organizatora zacznij od porównania oferty z rzeczywistymi obowiązkami pracowników, a nie od ceny czy liczby dostępów. Zakup usługi nie przenosi na organizatora odpowiedzialności pracodawcy za prawidłową kwalifikację pracowników i zapewnienie szkoleń w terminie. Sprawdź, czy organizator rozróżnia grupy stanowiskowe i zapewnia odrębne programy, zamiast proponować jeden niesprofilowany materiał.
Przydatna jest tabela audytu oferty, w której zestawisz grupę pracowników z programem, terminem, formą szkolenia, egzaminem, dokumentem końcowym i kosztem. Poproś również o informacje dotyczące wykładowców, konsultacji i warunków egzaminu. Sama deklaracja zgodności z przepisami, login do platformy lub faktura nie potwierdzają prawidłowej realizacji szkolenia.
- Zakres usługi – sprawdź, czy oferta obejmuje program, wykładowców, konsultacje, egzamin i dokumenty końcowe.
- Dopasowanie do grup – porównaj grupę stanowiskową i warunki pracy z zakresem programu; oferta „dla wszystkich zawodów” wymaga doprecyzowania.
- Forma realizacji – potwierdź, czy zaproponowana forma odpowiada danemu szkoleniu i uczestnikom. Niższy koszt grupowy nie uzasadnia wyboru niewłaściwej formy.
- Dokumentacja – ustal wzór zaświadczenia, sposób przekazania dokumentów oraz procedurę korekty błędnych danych.
- Dane uczestników – przekaż wyłącznie informacje konieczne do organizacji, kontaktu i wystawienia dokumentów; uzgodnij bezpieczny sposób ich przekazania oraz czas przechowywania.
- Warunki zlecenia – zapisz terminy, zakres obowiązków stron, obsługę rezygnacji lub ponownego egzaminu oraz koszt całego pakietu.
Tak przygotowane zamówienie szkolenia BHP dla pracowników porządkuje ustalenia z organizatorem, ale nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za prawidłowe przypisanie pracowników i zapewnienie wymaganego szkolenia.
